άστρα μην με μαλώνετε

Τώρα τελευταία κυκλοφορούν πολλά βιβλία περί του 2012, οι καλές πήγες είναι από εδώ.

ΝΑ ΚΑΙ ΜΙΑ ΕΙΡΗΝΙΚΗ, ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΝΟΔΟΣ!

ΝΑ ΚΑΙ ΜΙΑ ΕΙΡΗΝΙΚΗ, ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΝΟΔΟΣ!

Ένα θεαματικό κοσμικό τρίο ξεκινά αυτή την εβδομάδα, περίπου μία ώρα μετά από κάθε ηλιοβασίλεμα, καθώς ηΑφροδίτη πλησιάζει τον Άρη και τονΚρόνο στον δυτικό ουρανό. Η λαμπερή Αφροδίτη,
γνωστή ως Αποσπερίτης στις βράδυνες εμφανίσεις της και ως Αυγερινός όταν εμφανίζεται πρωί, θα παρουσιάζεται λίγο δεξιά από το σημείο όπου δύει ο Ήλιος. Ακριβώς από πάνω της θα βρίσκονται τα άστρα Πολυδεύκης και Κάστορας του αστερισμού των Διδύμων, αναφέρει το Space.com.Καθώς ο ουρανός σκοτεινιάζει, ο Άρης θα εμφανίζεται αριστερά της Αφροδίτης, εντός του αστερισμού του Λέοντα, ενώ ακόμα πιο αριστερά, στον αστερισμό της Παρθένου, θα κάνει την εμφάνισή του και ο Κρόνος. Τελικά οι τρεις πλανήτες θα φαίνονται να παρατάσσονται σχεδόν στην ίδια ευθεία. Η φαινόμενη απόσταση ανάμεσα στα τρία σώματα θα συνεχίσει να μειώνεται μέχρι τον Αύγουστο, οπότε ο Δίας και ο Κρόνος θα αρχίσουν να γίνονται δυσδιάκριτοι, καθώς απομακρύνονται από τη Γη. Μέχρι την πρώτη εβδομάδα του μήνα, ο Κρόνος θα φαίνεται να έχει μετακινηθεί ανάμεσα στους δύο άλλους πλανήτες. Η Αφροδίτη, ο Δίας και ο Κρόνος θα εμφανίζονται πολύ κοντά μεταξύ τους και για τους παρατηρητές στο νότιο ημισφαίριο, θα είναι όμως διατεταγμένοι σε μια σχεδόν κατακόρυφη γραμμή.

Και τα αστρολογικά συμβάντα κατά τον τορπιλισμό της Έλλης.

Το κουβάρι με τα ακίνητα οικογενείας Τσοχατζοπούλου

Το κουβάρι με τα ακίνητα οικογενείας Τσοχατζοπούλου

Ο πρώην υπουργός και η offshore Torcaso της Αρεοπαγίτου «συμπίπτουν» και στην Κεφαλληνίας

Το βράδυ της περασμένης Τρίτης και ενώ τα δελτία ειδήσεων της τηλεόρασης ανακοίνωναν την έναρξη έρευνας από πλευράς ΣΔΟΕ, μετά τις αποκαλύψεις της «Κ» για την οικία Τσοχατζόπουλου στην οδό Διονυσίου Αρεοπαγίτου, στενός συνεργάτης του πρώην υπουργού, ήδη από τα χρόνια του υπουργείου Ανάπτυξης, ανεβοκατέβαινε στον δεύτερο όροφο διαμερίσματος στον αριθμό 3 του πεζοδρόμου Κομνά Τράκα στα Πατήσια, μεταφέροντας σε αυτοκίνητο τσάντες αγνώστου περιεχομένου. Τα φώτα του γραφείου στον δεύτερο όροφο δεν έσβησαν παρά μόνο λίγο λεπτά πριν από τις τρεις τα ξημερώματα.

Ο μικρός πεζόδρομος της οδού Κομνά Τράκα φαίνεται να είναι ο δεύτερος αθηναϊκός πεζόδρομος στον οποίο ο πρώην υπουργός του ΠΑΣΟΚ κ. Τσοχατζόπουλος συμπίπτει με την offshore εταιρεία Torcaso Investments Limited, που κατείχε για δύο χρόνια την ιδιοκτησία της τωρινής του οικίας στην οδό Διονυσίου Αρεοπαγίτου, όπως αποκάλυψε η «Κ» την περασμένη Κυριακή.

Μεσοτοιχία με το «διανυκτερεύον» διαμέρισμα του δευτέρου ορόφου της οδού Κομνά Τράκα 3 στα Πατήσια, που σήμερα ανήκει στον πρώην υπουργό του ΠΑΣΟΚ, βρίσκεται πενταώροφο κτίριο γραφείων που μέχρι το 2007 -οπότε και πουλήθηκε στη Μονή Βατοπεδίου για σχεδόν 4 εκατομμύρια ευρώ- βρισκόταν στα χέρια της offshore Torcaso.

O ξάδερφος

Δύο μήνες πριν η Torcaso αγοράσει το πενταώροφο ακίνητο στη γωνία ανάμεσα στην οδό Κεφαλληνίας 45 και Κομνά Τράκα, η ιδιοκτησία Τσοχατζόπουλου στην Κομνά Τράκα 3 αγοράζεται από τον Θεσσαλονικιό επιχειρηματία κ. Νικόλαο Ζήγρα, ξάδερφο του κ. Τσοχατζόπουλου, ο οποίος και τη μεταβιβάζει στον πρώην υπουργό τέσσερα χρόνια αργότερα.

Σήμερα, το κουδούνι του διαμερίσματος Τσοχατζόπουλου γράφει ΛΗΘΑΙΑ. Η εταιρεία αυτή δεν είναι άλλη από την κατασκευαστική εταιρεία ΛΗΘΑΙΑ ΕΠΕ, που συστήθηκε το 2007 από την κόρη του πρώην υπουργού, Αρετή Τσοχατζοπούλου, και τον υιό του Αλέξανδρο. Η ίδια εταιρεία μισθώνει όχι μόνο στην ίδια γειτονιά αλλά ακριβώς απέναντι από την ιδιοκτησία της Torcaso δύο οικόπεδα, ιδιοκτησίας Αρετής Τσοχατζοπούλου, προς 227 χιλιάδες ευρώ για δεκαπέντε χρόνια.

Μια δεύτερη κατασκευαστική, που ιδρύεται μεταξύ άλλων από την κ. Αρετή Τσοχατζοπούλου το 2003, η ΑΤΕΦΑ ΕΠΕ, φέρνει την κόρη του πρώην υπουργού στο ίδιο διοικητικό συμβούλιο με τη λογίστρια κ. Ευφροσύνη Λαμπροπούλου. Ομως, η κ. Λαμπροπούλου εμφανίζεται το 2002 να ενεργεί και ως αντίκλητος της Torcaso κατά την αγοραπωλησία της τωρινής οικίας του κ. Τσοχατζόπουλου στη Διονυσίου Αρεοπαγίτου. H «Κ» επικοινώνησε με την κ. Λαμπροπούλου, η οποία αρνήθηκε να σχολιάσει και να απαντήσει στα ερωτήματα της «Κ» για τον πραγματικό ιδιοκτήτη της εταιρείας Torcaso.

Την ίδια χρονιά που η κ. Λαμπροπούλου εμφανίζεται ως αντίκλητος της Torcaso, πάντως, στην πολεοδομία Αθηνών κατατίθεται ομόφωνη απόφαση του διοικητικού συμβουλίου της offshore, σύμφωνα με την οποία επικεφαλής του έργου, το οποίο μετέτρεψε το μικρό νεοκλασικό της Κεφαλληνίας 45 σε υπερσύγχρονο πενταώροφο κτίριο γραφείων, εμφανίζεται ο κ. Αστέριος Οικονομίδης. Ο κ. Οικονομίδης είναι πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της κατασκευαστικής εταιρείας ARCON. Η εταιρεία ARCON, που εδρεύει στη Θεσσαλονίκη και έχει στο ενεργητικό της πλήθος κατασκευαστικών έργων, είναι γνωστότερη για τη συμμετοχή της στην ανακαίνιση του κτιρίου του Μετοχικού Ταμείου Στρατού στην οδό Πανεπιστημίου.

0 ίδιος άνθρωπος

Ο κ. Οικονομίδης συμπωματικά είναι ο ίδιος άνθρωπος που πουλάει τον Μάιο του 2006 τους δύο τελευταίους ορόφους, εμβαδού 272 τετραγωνικών μέτρων της κατοικίας, στον αριθμό 60 της οδού Δεινοκράτους στο Κολωνάκι, στην κόρη του κ. Τσοχατζόπουλου για σχεδόν 700 χιλιάδες ευρώ. Παρόλο που η κ. Τσοχατζοπούλου αγοράζει την οικία αυτή το 2006, σύμφωνα με το συμβόλαιο υπ. αριθμ. 5975/01 τη δηλώνει ως κατοικία της ήδη από το 2001. Σύμφωνα με τα αρχεία του υποθηκοφυλακείου Αθηνών, όμως, το 2001 η κατοικία στην οδό Δεινοκράτους 60 ανήκει στην offshore εταιρεία Bluebell με έδρα τη Μονρόβια της Λιβερίας. Η offshore Bluebell μεταβιβάζει το 2005 την ιδιοκτησία στην οδό Δεινοκράτους στον πρόεδρο της ARCOκ. Οικονομίδη, ο οποίος σε λιγότερο από έναν χρόνο τη μεταβιβάζει με τη σειρά του στην κόρη του πρώην υπουργού του ΠΑΣΟΚ. Οσο για τον πραγματικό ιδιοκτήτη της Bluebell;

Η «Κ» επικοινώνησε με τον αρχικό ιδιοκτήτη της οικίας Τσοχατζοπούλου, ο οποίος δήλωσε ότι η μόνη του επαφή με την εταιρεία έγινε μέσω δικηγόρου που εδρεύει στο Θησείο. Ο δικηγόρος αυτός και αντιπρόσωπος της offshore Bluebell το 1998 εμφανίζεται μαζί με τον ίδιο συμβολαιογράφο σε δύο άλλες αγοραπωλησίες της οικογένειας Τσοχατζοπούλου - μία του πρώην υπουργού κ. Τσοχατζόπουλου την ίδια χρονιά, αλλά και μία του υιού του δύο χρόνια αργότερα.

Στον πεζόδρομο

Μία εβδομάδα μετά τις αποκαλύψεις της «Κ» για την οικία Τσοχατζόπουλου στον πεζόδρομο της Διονυσίου Αρεοπαγίτου, άγνωστοι παραμένουν ακόμα οι πραγματικοί δικαιούχοι των offshore εταιρειών Torcaso και Nobilis πριν από το 2006. Οσο για τον έτερο πεζόδρομο στη ζωή του πρώην υπουργού του ΠΑΣΟΚ; Αυτές τις ημέρες, οι περίοικοι συνεχίζουν να παρατηρούν τα φώτα του «διανυκτερεύοντος» γραφείου της ΛΗΘΑΙΑ ΕΠΕ. Την περασμένη Πέμπτη, μάλιστα, όλοι κατάλαβαν ότι το γραφείο βρισκόταν «στο πόδι». Από την μπαλκονόπορτα του δευτέρου ορόφου μπορούσε κανείς να δει καθαρά -ώς τις 11 το βράδυ- τη φιγούρα του πρώην υπουργού να συζητά έντονα με συνεργάτες και συγγενείς.

Εμπλοκή Ξυνίδη στην υπόθεση του Βατοπεδίου

Σε ανύποπτο χρόνο και, πάντως, πριν ολοκληρωθεί η μεταβίβαση των παραλιμνίων εκτάσεων της Βιστωνίδας στη Μονή Βατοπεδίου και ξεκινήσει η υπόθεση που ταλάνισε τα τελευταία έτη τον δημόσιο βίο, ο νυν γραμματέας του ΠΑΣΟΚ και βουλευτής Ξάνθης συναινούσε να αποδοθούν στο μοναστήρι εκτάσεις που είχαν δεσμευθεί για τον λιμένα του Πόρτο Λάγος. Είναι 2 Απριλίου 2001 όταν ο νυν γραμματέας του κυβερνώντος κόμματος συμμετείχε στη «Λιμενική Επιτροπή του Λάγος» και εκλήθη να λάβει θέση για τον αποχαρακτηρισμό τμήματος της χερσαίας ζώνης του λιμένος προκειμένου αυτός να αποδοθεί. Στην πράξη αριθμός 3/1 του 2001, η Λιμενική Επιτροπή, παρόντος του κ. Σωκρ. Ξυνίδη, αποφασίζει ομόφωνα τον αποχαρακτηρισμό δύο τμημάτων της Ζώνης Λιμένος Λάγος τα οποία και αποδίδονται στη Μονή.

Για την ομόφωνη απόφασή τους τα μέλη της Επιτροπής επικαλούνται την υπ’ αριθμόν 26/98 γνωμοδότηση του Γνωμοδοτικού Συμβουλίου Δημοσίων Κτημάτων και Ανταλλάξιμης Περιουσίας με την οποία γίνεται αποδεκτή η μη προβολή δικαιωμάτων κυριότητας του ελληνικού Δημοσίου στην πρώην νησίδα Αντά-Μπουρού (σχετικό έγγραφο του Υπουργείου Οικονομικών 1001113/28/Α0010/15-1-2001 περί της ιδιοκτησιακής κατάστασης έκτασης της πρώην νησίδας Αντά-Μπουρού, περιοχής λίμνης Βιστωνίδας Νομού Ξάνθης και, τέλος, αναλόγου περιεχομένου έγγραφο του υπουργείου Εμπορικής Ναυτιλίας).

Ο αποχαρακτηρισμός των εκτάσεων –ουσιαστικά πρόκειται για αποδέσμευσή τους για κάθε άλλη χρήση– γίνεται καθώς, σύμφωνα με το σκεπτικό της απόφασης, «στους προτεινόμενους προς αποχαρακτηρισμό χώρους δεν υφίστανται λιμενικά έργα ούτε προβλέπεται στο ορατό μέλλον να εκτελεστούν τέτοια».

Με την απόφαση της Επιτροπής τον Απρίλιο του 2001, στην οποία συναίνεσε ο κ. Ξυνίδης, καταγράφεται μία από τις πρώτες πρακτικές νίκες της Μονής Βατοπεδίου καθώς –πέραν των γνωμοδοτήσεων του Συμβουλίου– καταγράφεται σε πράξεις της διοίκησης η ιδιοκτησία της επί της νησίδος της λίμνης.

Αξίζει να σημειωθεί ότι για να περατωθεί διοικητικά η διαδικασία αμφισβήτησης της κυριότητας της λίμνης και των πέριξ εκτάσεων απαιτήθηκαν δύο πρωτόκολλα παράδοσης - παραλαβής μεταξύ Δημοσίου και Μονής. Τα πρωτόκολλα της Κτηματικής Υπηρεσίας Ξάνθης έχουν ημερομηνία 11/12/2002 και 25/6/2003 αντίστοιχα, ωστόσο, είναι προφανές ότι η Μονή ήδη ενέγραφε υποθήκη.

Στις 20 Μαΐου 2010, σε ραδιοφωνική συνέντευξή του (97,8) ο κ. Σωκράτης Ξυνίδης αναγνώριζε τις ευθύνες των τότε κυβερνητικών στελεχών του ΠΑΣΟΚ δηλώνοντας ότι ο ίδιος τις κατήγγειλε. «Σε σχέση με τις υπουργικές αποφάσεις οι οποίες είχαν εκδοθεί από τον κ. Δρυ και από τον κ. Φωτιάδη, ασχέτως αν ο κ. Φωτιάδης τις ανακάλεσε και προσωπικά το έχω πει και σε ανύποπτο χρόνο, τότε στην Ξάνθη κατήγγειλα αυτές τις αποφάσεις οι οποίες είχαν βγει, δεν ήθελα να ήμουν “ανιστόρητος” απέναντι στον ίδιο μου τον εαυτό», είχε πει ο κ. Ξυνίδης.

Σε επικοινωνία με τον κ. Σωκράτη Ξυνίδη, αργά το βράδυ της Παρασκευής, ο γραμματέας του ΠΑΣΟΚ δεν αμφισβήτησε την απόφαση του 2001. Εξήγησε, ωστόσο, ότι ζητήθηκε από τη Λιμενική Επιτροπή ο αποχαρακτηρισμός της έκτασης, καθώς αυτή με την απόφαση του Γ. Δρυ είχε αποδοθεί στο Βατοπέδι. Ο κ. Ξυνίδης προσέθεσε ότι έχει στην κατοχή του αλληλογραφία της Επιτροπής με τα συναρμόδια υπουργεία επί του ιδιοκτησιακού, η οποία κατέληξε στο να ζητηθεί από τα μέλη της Επιτροπής να προχωρήσουν στον αποχαρακτηρισμό «άνευ ετέρου τινός». Ο ίδιος προσθέτει ότι η απόφαση αυτή ανεκλήθη το 2003, πριν δηλαδή από την αναπομπή της υπόθεσης από τον κ. Απ. Φωτιάδη, μετά τα σχετικά υπομνήματα των δικηγορικών συλλόγων της περιοχής. Στην ίδια επικοινωνία, ο κ. Ξυνίδης απέδωσε την ανακίνηση του ζητήματος σε τοπικές έριδες και σε πιέσεις που τους ασκήθηκαν με στόχο να μεταβληθεί η έδρα του νέου Δήμου Αβδήρων, βάσει του «Καλλικράτη». Ωστόσο, η επίκληση του εκβιασμού ήρθε μόνο μετά την αποκάλυψη της απόφασης που παρουσιάζει η «Κ».

Σπάνε οι κωδικοί για τα δώρα και τις παροχές σε πολιτικά πρόσωπα

Της Ιωαννας Μανδρου

Την ώρα που η Εξεταστική Επιτροπή κατακλύζεται από μαρτυρίες και έγγραφα που ανεβάζουν το πολιτικό θερμόμετρο, οδηγώντας σε στείρες αντιπαραθέσεις και οξύτητες, με στοιχεία για ντουλάπια και διακοσμητές εσωτερικών χώρων, αλλά και για μπατζανάκηδες, η Δικαιοσύνη ακολουθεί τον δικό της δρόμο. Επιχειρεί να δρομολογήσει τη δίωξη που έχει ασκήσει κατά του Τάσου Μαντέλη, του μοναδικού, προς το παρόν, υπουργού που εμπλέκεται δικαστικά στο σκάνδαλο της Siemens.

Με την κλεψύδρα του χρόνου να μετράει ανάποδα και τα χρονικά περιθώρια να στενεύουν για τα μέλη του Κοινοβουλίου που έχουν αναλάβει να πάνε ένα βήμα παραπέρα τις έρευνες για το πολιτικό χρήμα, τα αποτελέσματα του αιφνιδιαστικού ελέγχου που πραγματοποίησε η Υπηρεσία Ειδικών Ελέγχων (ΥπΕΕ) στα γραφεία της Siemens αναμένονται με εξαιρετικό ενδιαφέρον.

Η ολοκλήρωση της έρευνας της ΥπΕΕ, που ανέλαβε να αξιολογήσει παροχές και δώρα σε πολιτικά πρόσωπα – και όχι μόνο– από τον κωδικό για τις δημόσιες σχέσεις της εταιρείας, θα ξεκαθαρίσει το τοπίο. Συγκεκριμένα, θα βάλει στη σωστή της διάσταση την εμπλοκή όσων βρίσκονται στις λίστες που θα προκύψουν από τον έλεγχο, για να μπει ένα τέλος σε σενάρια για δωροληψίες που δίνουν και παίρνουν τον τελευταίο καιρό.

Πρόγευση για τις έρευνες της ΥπΕΕ έδωσε, άλλωστε, και ο επικεφαλής της κ. Γ. Καπελέρης, ο οποίος ενημέρωσε σχετικά με τους ελέγχους που πραγματοποιούν τα μέλη της Επιτροπής. H ενημέρωση αφορούσε και το συνολικό έργο της Υπηρεσίας, που εκτιμάται ότι θα προσφέρει χρήσιμα συμπεράσματα στη Δικαιοσύνη και τη Βουλή.

Κι ενώ στις έρευνες για το πολιτικό χρήμα και τα «μαύρα ταμεία» η Εξεταστική συνεχίζει να αναζητεί τους πραγματικούς δωρολήπτες των εκατομμυρίων ευρώ, η Δικαιοσύνη καταβάλλει προσπάθεια να δρομολογηθεί η δικαστική εμπλοκή του Τάσου Μαντέλη.

Το Συμβούλιο των Εφετών αναμένεται, μέσα στην επόμενη εβδομάδα, να αποφανθεί για τη νομιμότητα της απαγόρευσης εξόδου που του έχει επιβληθεί, αλλά ουσιαστικά θα κρίνει και την ουσία της δίωξης του πρώην υπουργού. Η απόφασή του θα είναι το πρώτο κρίσιμο τεστ της Δικαιοσύνης. O πρώην υπουργός έχει κατηγορηθεί ως απλός πολίτης για ξέπλυμα «μαύρου χρήματος», μετά την εμφάνισή του στη Βουλή και την παραδοχή του πως πήρε χρήματα από τη Siemens, έστω κι αν τα χαρακτήρισε «χορηγία».

Ο αρμόδιος εισαγγελέας κ. Κ. Χατζίκος, πάντως, έδωσε στο δικαστικό συμβούλιο δείγμα γραφής, καταθέτοντας πρόταση, σύμφωνα με την οποία ορθώς διώκεται για κακούργημα ως απλός πολίτης ο Μαντέλης, μια και τα αδικήματά του δεν έχουν παραγραφεί. Ο ίδιος ο πρώην υπουργός, που δεν αποκλείεται, σύμφωνα με πληροφορίες, και να εμφανιστεί αυτοπροσώπως ενώπιον του δικαστικού συμβουλίου, δεν πρόκειται να εμμείνει, σε αυτό το στάδιο, σε θέματα παραγραφής.

Θα υποβάλει τις απόψεις του με νομικά επιχειρήματα σε ένα κείμενο που δεν θα θυμίζει σε τίποτα την κατάθεσή του στην Εξεταστική, που τόσο επικρίθηκε για το ύφος της, αλλά θα μείνει μόνο σε όσα δικαστικά τον αφορούν. Την απαγόρευση εξόδου του, δε, από τη χώρα τη χαρακτηρίζει μέτρο επαχθές και αδικαιολόγητο.

Kλειστά χαρτιά

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, ο Τάσος Μαντέλης θα τονίζει, μεταξύ άλλων, πως δεν πρέπει να του απαγορευθεί η έξοδος από τη χώρα, διότι είναι γνωστής διαμονής και δικηγόρος στο επάγγελμα και όταν κλήθηκε από τη Δικαιοσύνη αμέσως ανταποκρίθηκε. Οσο για την ουσία της υπόθεσης, ο πρώην υπουργός, στο δικαστικό συμβούλιο, θα αποφύγει να μιλήσει για άλλα θέματα σχετικά με το πολυσυζητημένο σκάνδαλο με τα «μαύρα ταμεία», κρατώντας τα χαρτιά του κλειστά τουλάχιστον προς το παρόν.

Σε περίπτωση που το δικαστικό συμβούλιο δρομολογήσει τη δικαστική του εμπλοκή, το κατηγορητήριο «πάει» στους εφέτες ανακριτές, που θα είναι η επόμενη συνάντηση του πρώην υπουργού με τις δικαστικές αρχές. Κάτι τέτοιο χρονικά τοποθετείται μέσα στο προσεχές 20ήμερο. Μέχρι τότε, όπως όλα δείχνουν, και οι εργασίες της Εξεταστικής, εκτός απροόπτου, θα βρίσκονται στην τελική ευθεία, ενώ ουδείς μπορεί να προδικάσει τις εξελίξεις σε περίπτωση που ο πρώην πανίσχυρος άνδρας της Siemens, Mιχ. Χριστοφοράκος, όπως δήλωσε σε τηλεοπτικό δίκτυο, υλοποιήσει την πρόθεσή του «στο μέλλον να μιλήσει»...

Ο τορπιλισμός της «Ελλης» στην Τήνο

Ο τορπιλισμός της «Ελλης» στην Τήνο

70 χρόνια πριν
Ανήμερα τον Δεκαπενταύγουστο του 1940 η Ελλάδα συγκλονίζεται
από μία απρόκλητη επίθεση της φασιστικής Ιταλίας

Επιμέλεια: Νικος Χρυσολωρας

Τον Αύγουστο του 1940, η Γερμανία είχε θέσει ήδη υπό τον έλεγχό της το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης και η Luftwaffe βομβάρδιζε ανηλεώς (αλλά χωρίς αποτέλεσμα) την τελευταία εστία αντίστασης που είχε απομείνει στις Βρετανικές Νήσους. Παράλληλα, ο Χίτλερ κατέστρωνε το πλέον μεγαλεπήβολο από τα σχέδιά του - την εισβολή στη Σοβιετική Ενωση. Το φασιστικό καθεστώς της Ιταλίας όμως δεν είχε ανάλογες επιτυχίες να επιδείξει. Ο Μουσολίνι χρειαζόταν επειγόντως μια γρήγορη και αποφασιστική νίκη, ώστε να ενισχύσει το κύρος του. Η Ελλάδα φάνταζε ιδανικός στόχος, καθώς θα εξυπηρετούσε και τα ιταλικά σχέδια για απόλυτη κυριαρχία στη Μεσόγειο.

Εξάλλου, ουδέποτε σχεδόν κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα οι ελληνοϊταλικές σχέσεις υπήρξαν αρμονικές: από την κατάληψη των Δωδεκανήσων έως την αμφιλεγόμενη πολιτική της Ιταλίας έναντι της ελληνικής απόβασης στη Σμύρνη και από τον βομβαρδισμό της Κέρκυρας έως τη σταθερή υποστήριξη των αλβανικών θέσεων για την Ηπειρο, η Ρώμη δεν άφηνε καμία αμφιβολία ότι θεωρούσε την Αθήνα περιφερειακό της αντίπαλο.

Για να ξεκινήσει όμως ο πόλεμος, που τόσο επιζητούσε ο Μουσολίνι, χρειαζόταν μία αφορμή. Ετσι, ήδη από το 1939, άρχισαν οι αλλεπάλληλες ιταλικές προκλήσεις, με την ελπίδα ότι η Ελλάδα θα αντιδράσει σπασμωδικά. Εντούτοις, ο δικτάτορας Ιωάννης Μεταξάς δεν σήκωνε το γάντι, φροντίζοντας να θωρακίσει πρώτα την άμυνα της χώρας απέναντι σε έναν αντίπαλο με αριθμητικά πολλαπλάσιες δυνάμεις. Στις 15 Αυγούστου του 1940, οι προκλήσεις ξεπέρασαν κάθε όριο, με τον απρόκλητο τορπιλλισμό του καταδρομικού «Ελλη». Το γέρικο σκαρί υπέκυψε και όλα συνέτειναν πλέον στο συμπέρασμα ότι ο πόλεμος δεν θα αργούσε. Η «εκδρομή στην Ελλάδα», που προσδοκούσε όμως ο Μουσολίνι, θα κατέληγε σύντομα σε ναυάγιο...

Σειρά προκλήσεων

Του Ζηση Φωτακη*

Στο ξεκίνημα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η ναυτική σημασία του γεωγραφικού χώρου και στόλου της Ελλάδας δεν είχε την αντίστοιχη βαρύτητα που εμφάνιζε το καλοκαίρι του 1914. Το γεγονός αυτό που, εν πολλοίς, απέρρεε από την προτεραιότητα που απέδιδε η Μεγάλη Βρετανία στην προάσπιση των αυτοκρατορικών της συμφερόντων στον Ινδικό και τον Ειρηνικό Ωκεανό, τη ναυτική ρώμη του Γαλλικού Ναυτικού στη Μεσόγειο και την αρχική ουδετερότητα της Ιταλίας, γέννησε ίσως σε κάποιους την ελπίδα ότι η χώρα μας δεν θα χρειαζόταν να αναμειχθεί στον νέο αυτόν Αρμαγεδδώνα. Τα πράγματα όμως άλλαξαν με την πτώση της Γαλλίας στον Αξονα και την έξοδο της Ιταλίας στον πόλεμο στο πλευρό της Γερμανίας τον Μάιο του 1940. Τους μήνες που ακολούθησαν, η καχυποψία του Μουσολίνι αναφορικά με τις γερμανοσοβιετικές επιδιώξεις στα Βαλκάνια, η πιθανότητα ότι ο αγγλικός στόλος θα κατέφευγε στα ελληνικά ύδατα στην περίπτωση που η αγγλοκρατούμενη Αίγυπτος κυριευόταν από τους Ιταλούς και ο προσανατολισμός της κυβέρνησης Μεταξά στην αγγλική πολιτική -κυριότερα δείγματα του οποίου υπήρξαν η αποδοχή της αγγλο-γαλλικής εγγύησης της Ελλάδας έναντι πιθανής απειλής από τον Αξονα (Απρίλιος 1939) και η άρνησή της να ανανεωθεί το Ελληνοϊταλικό Σύμφωνο Φιλίας και Συνεργασίας, τον Σεπτέμβριο του 1939- οδήγησαν στην ωρίμαση των επεκτατικών επιδιώξεων που έτρεφε, από παλιά, το φασιστικό καθεστώς της Ιταλίας εναντίον της χώρας μας.

Η προετοιμασία του εδάφους για την εφαρμογή της επεκτατικής αυτής πολιτικής επιχειρήθηκε με μια σειρά από προκλήσεις ο χαρακτήρας των οποίων ήταν συχνά ναυτικός λόγω της θαλάσσιας γειτνίασης των δύο δυνάμεων. Η πρώτη από αυτές έλαβε χώρα τη 12η Ιουλίου 1940 όταν βομβαρδίστηκαν διαδοχικά από αέρος το βοηθητικό πλοίο «Ωρίων» και το αντιτορπιλικό «Υδρα» ανοιχτά της Γραμβούσας στην Κρήτη. Τέσσερις μέρες μετά, τέσσερα ελληνικά υποβρύχια βομβαρδίστηκαν από ιταλικά αεροπλάνα, ενώ ήταν μεθορμισμένα στον κόλπο της Ιτέας. Στο τέλος του ίδιου μήνα τα ελληνικά αντιτορπιλικά, «Βασιλεύς Γεώργιος» και «Βασίλισσα Ολγα», ό,τι καλύτερο είχε τότε το ελληνικό Ναυτικό, καθώς και δύο ελληνικά υποβρύχια δέχτηκαν αιφνιδιαστική επίθεση της ιταλικής αεροπορίας. Οι ιταλικές προκλήσεις κορυφώθηκαν στις 2 Αυγούστου 1940 όταν βομβαρδίστηκε η τελωνειακή ακτοφυλακίδα Α6 την ώρα που έπλεε μεταξύ Σαλαμίνας και Αίγινας.

Η ηγεσία του Π.Ν.

Τα συνεχή και ολοένα πιο προκλητικά αυτά επεισόδια δημιούργησαν εύλογη ανησυχία στην ηγεσία του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού, στον βαθμό που εξέφρασε σοβαρές επιφυλάξεις όταν αποφασίστηκε από την ελληνική κυβέρνηση η συμμετοχή του εύδρομου καταδρομικού «Ελλη» στον εορτασμό της Κοίμησης της Θεοτόκου στο νησί της Τήνου. Η μονάδα αυτή, αν και σχετικά παλιά, αφού ναυπηγήθηκε τις παραμονές του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, είχε ριζικά ανακαινιστεί στη Γαλλία μεταξύ του 1925 και του 1927 και αποτελούσε την κυριότερη ναρκοθέτιδα του ελληνικού στόλου. Διέθετε επίσης δυνατότητες αποτελεσματικής συμμετοχής σε συνοδείες νηοπομπών και ανθυποβρυχιακές επιχειρήσεις. Oι επιφυλάξεις λοιπόν του Αρχηγού Στόλου, ναύαρχου Καββαδία και άλλων στελεχών του Πολεμικού Ναυτικού υπήρξαν εύλογες δεν οδήγησαν όμως στην αναίρεση της ληφθείσας απόφασης ίσως γιατί θεωρήθηκε ότι η εορτή της Κοίμησης της Θεοτόκου, που τιμάται πολύ και από τους καθολικούς Ιταλούς, δεν θα επέτρεπε την πραγματοποίηση μιας ακόμη προκλητικής ενέργειας εναντίον της χώρας μας.

Χτύπημα με ασαφή αίτια

Τα άμεσα αίτια του τορπιλισμού της «Ελλης» δεν είναι ακόμα σαφή. Ορισμένες πηγές κατατείνουν στο συμπέρασμα ότι ο Μουσολίνι είχε αποφασίσει να εισβάλει στην Ελλάδα ακριβώς τότε και θεώρησε πως ο τορπιλισμός του ελληνικού πολεμικού θα διευκόλυνε τα σχέδιά του. Αλλοι, όπως ο τότε Ιταλός πρέσβης στην Αθήνα, Εμανουέλε Γκράτσι, εικάζουν ότι η κίνηση αυτή υπήρξε προϊόν της οργής του Μουσολίνι, όταν πληροφορήθηκε την άποψη που εξέφρασε ο Μεταξάς στον Γερμανό πρέσβη στην Αθήνα, Πρίγκιπα Ερμπαχ, ότι δηλαδή η Ελλάδα δεν μπορούσε να αγνοήσει τη βρετανική ναυτική ισχύ στη Μεσόγειο. Ο υφυπουργός Εξωτερικών και γαμπρός του Μουσολίνι, Τσιάνο, αποδίδει τον τορπιλισμό της «Ελλης» στην προπέτεια του Ντε Βέκι, του Ιταλού διοικητή των Δωδεκανήσων και κορυφαίου στελέχους του φασιστικού καθεστώτος. Τέλος, οι επιχειρήσεις που ανέλαβε ο Αϊκάρντι, o κυβερνήτης του ιταλικού υποβρυχίου Delfino που τορπίλισε την «Ελλη», πιθανώς να εντάσσονταν στο ευρύτερο πλαίσιο της παρεμπόδισης των αγγλικών συγκοινωνιών με τη Μαύρη Θάλασσα, από το ιταλικό ναυτικό, τουλάχιστον αν ληφθεί υπόψη η ασάφεια και η προχειρότητα των οδηγιών που αυτός έλαβε. Οποια πάντως κι αν είναι η ακριβής άμεση αιτία για την προσβολή του ευδρόμου καταδρομικού «Ελλη», γεγονός είναι ότι στις 8.25 π.μ. της 15ης Αυγούστου 1940 αυτό επλήγη από τορπίλη του Delfino ακριβώς κάτω από τον μόνο εν ενεργεία λέβητά του. Το αποτέλεσμα ήταν αυτός να εκραγεί και η έκρηξη να δημιουργήσει κάθετη ρωγμή στη δεξιά πλευρά του πλοίου, η οποία στην ίσαλο γραμμή είχε διάμετρο 10 εκατοστών. Συνάμα δημιουργήθηκε οπή δύο περίπου μέτρων μεταξύ των δύο καπνοδόχων του πλοίου ακριβώς πάνω από το σημείο της έκρηξης. Οκτώ μέλη του πληρώματος έχασαν τη ζωή τους, ενώ δεκάδες υπήρξαν και οι τραυματίες. Οι άλλες δύο τορπίλες που έβαλε το ιταλικό υποβρύχιο εναντίον των επιβατηγών πλοίων που βρίσκονταν στο λιμάνι της Τήνου ευτυχώς αστόχησαν.

Το αιφνίδιο πλήγμα που υπέστη το ελληνικό καταδρομικό δεν βρήκε ούτε το πλήρωμά του ούτε τη ναυτική ηγεσία της χώρας απαράσκευη. Σύντονες προσπάθειες ανελήφθησαν από τον κυβερνήτη του πλοίου, Χατζόπουλο, ώστε τουλάχιστον να σωθεί το πλοίο προσαράζοντας στα αβαθή του λιμανιού, κάτι όμως που δεν κατέστη δυνατό γιατί τα συστήματα του πλοίου είχαν νεκρώσει μετά τη διάρρηξη των ατμοσωλήνων και την παρεπόμενη διακοπή της παροχής ηλεκτρικού ρεύματος. Επιπροσθέτως, το επιβατηγό «Εσπερος» που ανέλαβε τη ρυμούλκηση δεν είχε τη δυνατότητα ούτε και τα εφόλκια που θα μπορούσαν να ρυμουλκήσουν το καταδρομικό, τη στιγμή μάλιστα που η αποκρίκωση της άγκυράς του δεν υπήρξε εφικτή για μια σειρά από λόγους. Σε κάθε περίπτωση, η εξέταση που ακολούθησε από ανώτατα στελέχη του ναυτικού επιβεβαίωσε ότι όλα τα προσήκοντα μέτρα είχαν ληφθεί και για την άμυνα του πλοίου από εχθρική προσβολή, αλλά και για τη διάσωσή του μετά τον τορπιλισμό του. Αποδείχτηκε, επίσης, πέρα από κάθε αμφιβολία, ότι ο τορπιλισμός της «Ελλης» ήταν έργο Ιταλών, κάτι όμως που αποσιωπήθηκε για λόγους υψηλής πολιτικής μέχρι την έναρξη του πολέμου τον Οκτώβριο του 1940. Τότε ήταν που επίσημα και τεκμηριωμένα δόθηκαν στη δημοσιότητα τα στοιχεία που είχαν συλλεγεί από την αλίευση και την ποικιλότροπη εξέταση των υπολειμμάτων της 2ης και 3ης τορπίλης που αστόχησαν.

Προετοιμασία για πόλεμο

Την επαύριο του τορπιλισμού της «Ελλης», δεν εξερράγη ελληνο-ιταλικός πόλεμος πάρα την περαιτέρω κλιμάκωση των ιταλικών προκλήσεων. Η χώρα ολοκλήρωσε απλώς τις τελευταίες της προετοιμασίες για τον μεγάλο αγώνα που επέκειτο. Η ηθική όμως προετοιμασία είχε, εν πολλοίς, ολοκληρωθεί λόγω του τορπιλισμού της «Ελλης». Οπως εύστοχα παρατηρεί ο Γκράτσι: «Η ιταλική κυβέρνηση μπορούσε να υπερηφανεύεται γιατί είχε κατορθώσει να συσπειρώσει σε μια αρραγή ψυχική ενότητα έναν λαό βαθιά διαιρεμένο από αγεφύρωτες πολιτικές διαφορές και από βαθιά και παλιά πολιτικά μίση, γιατί είχε εμπνεύσει τη γενναία και ακλόνητη απόφαση να πεθάνει εν ανάγκη για την πατρίδα του». Αυτή είναι και η κληρονομιά της «Ελλης» στο έπος του 1940 και κατ' επέκταση στην εθνική μας επιβίωση.

* Ο κ. Ζήσης Φωτάκης είναι διδάσκων στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο.

«Μόνος δρόμος επιβίωσης, η επιστροφή στη δραχμή»

«Μόνος δρόμος επιβίωσης, η επιστροφή στη δραχμή»

Δηλώνει λάτρης της Ελλάδας, επιλέγει σταθερά τα τελευταία χρόνια να κάνει διακοπές σε σπίτι Γερμανών φίλων του στη Μεθώνη, αλλά ηγείται της προσφυγής στο Συνταγματικό Δικαστήριο της Γερμανίας κατά του πακέτου βοήθειας προς την Ελλάδα. Ο Γερμανός οικονομολόγος Γιοακίμ Σταρμπάτι θεωρεί ότι ο «μόνος τρόπος για να επιβιώσει η Ελλάδα είναι να επιστρέψει στη δραχμή».

«Με επιστροφή στη δραχμή θα επιβιώσει η Ελλάδα»

Της Σοφιας Παπαϊωαννου

Ο Γερμανός οικονομολόγος Γιοακίμ Σταρμπάτι, ο άνθρωπος που ηγείται της προσφυγής στο Συνταγματικό Δικαστήριο της χώρας του κατά του πακέτου βοηθείας προς την Ελλάδα, δηλώνει λάτρης της χώρας μας και θεωρεί ότι η πράξη του βοηθάει την Ελλάδα. Τη χώρα μας, εξάλλου, διαλέγει τα τελευταία χρόνια για τις διακοπές του, παραθερίζοντας σε σπίτι Γερμανών φίλων του στη Μεθώνη της Πελοποννήσου, όπου και βρίσκεται σήμερα. «Δεν πρόκειται για μια πράξη εναντίον της Ελλάδας», μας εξηγεί, «οι βοήθειες που παρέχονται δεν βοηθούν την Ελλάδα, αλλά τις τράπεζες. Ερχονται τα χρήματα στην Ελλάδα, τα παραλαμβάνει στην είσοδο ο πρωθυπουργός σας κύριος Παπανδρέου, διασχίζει το “ελληνικό σπίτι” και από την πίσω πόρτα τα δίνει στις τράπεζες. Αυτό σημαίνει ότι τα λεφτά είναι για τις τράπεζες και όχι για την Ελλάδα».

Ο καθηγητής Σταρμπάτι μαζί με άλλους δύο Γερμανούς οικονομολόγους, ένα καθηγητή Νομικής κι ένα πρώην ανώτατο στέλεχος της εταιρείας Thyssen, της γνωστής μας από τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά, στηρίζουν νομικά την προσφυγή τους στον γνωστό όρο της Συνθήκης του Μάαστριχτ, του no-bailout, ότι δηλαδή μία χώρα της Ευρωζώνης δεν μπορεί να διασώσει μία άλλη χώρα πληρώνοντας τα χρέη της. Η Κομισιόν έχει ξεπεράσει αυτόν τον όρο, θεωρώντας ότι το πακέτο προς την Ελλάδα δεν αποτελεί διάσωση, αλλά αρωγή. «Εδώ πρόκειται για ένα παιχνίδι με τις λέξεις. Στην πραγματικότητα είναι ένα bail-out», ισχυρίζεται ο Σταρμπάτι.

Ο μόνος τρόπος για να επιβιώσει η Ελλάδα είναι να γίνει ανταγωνιστική και για να το καταφέρει αυτό θεωρεί ότι πρέπει η χώρα να επιστρέψει στη δραχμή, να την υποτιμήσει. Για να εξηγήσει πώς θα βοηθηθεί η Ελλάδα από μία τέτοια εξέλιξη φέρνει το παράδειγμα του τουρισμού. «Εφ’ όσον είναι άδεια τα ξενοδοχεία, μας εξηγεί, είναι σημαντικό να τα γεμίσουν ξένοι τουρίστες, κάτι που θα γινόταν πιο εύκολα αν η Ελλάδα επέστρεφε στη δραχμή και την υποτιμούσε». Ο Σταρμπάτι είναι απολύτως βέβαιος ότι η Ελλάδα δεν θα καταφέρει ποτέ να δώσει πίσω τα χρήματα από το πακέτο βοήθειας. «Μοιάζει με ένα κολυμβητή», μας λέει, «που προσπαθεί να φθάσει στην όχθη, αλλά δεν καταφέρνει να πολεμήσει τα ρεύματα. Η Ελλάδα δεν ακολουθεί πια δική της πολιτική. Ακολουθεί την πολιτική που επιβάλλουν οι Βρυξέλλες και η Ουάσιγκτον, μέσω της Κομισιόν και του ΔΝΤ. Εγώ λατρεύω τους Ελληνες, είναι περήφανοι, ειλικρινείς και δεν θέλω πια οι Ελληνες απλά να ακολουθούν, αλλά να ορθώσουν πάλι το ανάστημά τους».

Ολη η συνέντευξη του Γιοακίμ Σταρμπάτι τη Δευτέρα το βράδυ, στην εκπομπή «Νέοι Φάκελοι» στον ΣΚΑΪ, στις 23.15.

Θα μας εκπλήξει ευχάριστα η Ελλάδα!

Θα μας εκπλήξει ευχάριστα η Ελλάδα!

Αντί για πειραματόζωο του νεοφιλελευθερισμού, ίσως εξελιχθεί σε εργαστήριο ενός νέου κοινωνικού κινήματος, λέει ο στοχαστής Μάικλ Χαρντ

Συνέντευξη στον Πετρο ΠαπακωνσταντΙνου

Στον απόηχο των μεγάλων διαδηλώσεων στο Σιάτλ των Ηνωμένων Πολιτειών, που αποτέλεσαν τη ληξιαρχική πράξη γέννησης του κινήματος κατά της παγκοσμιοποίησης, κυκλοφόρησε, το 2000, ένα βιβλίο που σύντομα θα προκαλούσε παγκόσμια αίσθηση. Λόγος γίνεται για το βιβλίο του Ιταλού διανοούμενου Αντόνιο Νέγκρι, ο οποίος προερχόταν από την παράδοση της «εργατικής αυτονομίας» –μάλιστα, πέρασε κάμποσα χρόνια στη φυλακή, έχοντας κατηγορηθεί για ανάμιξη στο αντάρτικο των πόλεων– και του εναλλακτικού, Αμερικανού πανεπιστημιακού Μάικλ Χαρντ, με τίτλο «Αυτοκρατορία». Το έργο των δύο διανοουμένων βρήκε απροσδόκητο αντίκτυπο στα ευρείας κυκλοφορίας μέσα ενημέρωσης, με τους New York Times να το εγκωμιάζουν ως «αναθεωρημένη έκδοση του Κομμουνιστικού Μανιφέστου των Μαρξ και Ενγκελς για τον 21ο αιώνα». Ακολούθησαν άλλα δύο έργα, «Το Πλήθος» και «Η Κοινοπολιτεία», που ολοκληρώνουν την προβληματική των δύο συγγραφέων για τον σύγχρονο καπιταλισμό και τις δυνατότητες υπέρβασής του.

Αυτές τις μέρες, ο Μάικλ Χαρντ βρέθηκε στην Αθήνα για να δώσει διάλεξη στο πλαίσιο των εκδηλώσεων «B- fest 2010», που οργάνωσε η εφημερίδα «Βαβυλωνία». Στο περιθώριο της παραμονής του στην Αθήνα, μας παραχώρησε τη συνέντευξη που ακολουθεί.

– Τι το ενδιαφέρον έχει αυτή την εποχή η Ελλάδα για έναν ριζοσπάστη, Αμερικανό διανοούμενο;

– Αυτό που μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση, είναι η ένταση της αγανάκτησης και του αισθήματος της αδικίας. Φυσικά, δεν γνωρίζω επακριβώς την κατάσταση των ελληνικών κοινωνικών οργανώσεων και κινημάτων, περιμένω όμως μεγάλης κλίμακας αντιδράσεις, καθώς η πλειονότητα των Ελλήνων θα υποφέρει, ολοένα και περισσότερο, από τα μέτρα λιτότητας.

– Υπάρχει η αίσθηση ότι το μικρό, ελληνικό έθνος έγινε πειραματόζωο σε ένα τεράστιο, κοινωνικό πείραμα. Τη συμμερίζεσθε;

– Δεν νομίζω ότι μαζεύτηκαν δέκα άνθρωποι σε ένα γραφείο για να διαλέξουν την Ελλάδα ως θύμα – είμαι πάντα αλλεργικός σε θεωρίες συνωμοσίας. Βεβαίως, η Ελλάδα, παρά τα οικονομικά της προβλήματα, δεν αποτελεί κάποια μοναδική περίπτωση, αφού κι άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως και άλλες βιομηχανικές δυνάμεις, σαν την Ιαπωνία, έχουν παρεμφερή προβλήματα. Δεν υπάρχει κανένας λόγος ο ελληνικός λαός να πληρώσει μόνος του το τίμημα της κρίσης, η οποία είναι παγκοσμίων διαστάσεων, επομένως απαιτεί απαντήσεις σε διεθνή και όχι σε στενά εθνική κλίμακα. Εδώ ταιριάζει το λατινικό ρητό «για σένα μιλάει ο μύθος»: η Ελλάδα είναι ο καθρέφτης στον οποίο όλες οι σύγχρονες, καπιταλιστικές κοινωνίες πρέπει να αναγνωρίσουν τον εαυτό τους.

– Γίνεται λόγος για κρίση χρέους, για κρίση του καπιταλισμού – καζίνο, για κρίση του νεοφιλελεύθερου μοντέλου και πάει λέγοντας. Ποια είναι η δική σας ανάλυση για την κρίση;

– Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι μέρος της κρίσης οφείλεται στην ωμή απάτη, στην αχαλίνωτη κερδοσκοπία με χαρακτηριστικά τζόγου, κι εδώ υπάρχει μια ορισμένη βάση στην κριτική που γίνεται για καπιταλισμό–καζίνο. Αλλά δεν νομίζω ότι αυτό είναι ο κυριότερος παράγοντας. Δεν συμφωνώ με όσους ισχυρίζονται ότι η «εικονική» οικονομία του χρήματος γιγαντώθηκε πάρα πολύ σε σύγκριση με την «πραγματική» οικονομία της υλικής παραγωγής και ότι αυτό είναι ο βασικός παράγοντας που έβαλε σε κρίση μια υποτιθέμενη οικονομία–φούσκα. Δεν συμφωνώ καν με τη διάκριση μεταξύ «πραγματικής - υλικής» και «εικονικής - άυλης» οικονομίας, αφού μεγάλα κομμάτια της λεγόμενης «πραγματικής» οικονομίας είναι επίσης «άυλη». Μάλιστα, στην τριλογία που γράψαμε με τον Τόνι Νέγκρι επιμένουμε ότι ο κυρίαρχος, στρατηγικής σημασίας τομέας της παραγωγής σήμερα, αυτό που αποκαλούμε «βιο-πολιτική παραγωγή» και αφορά την παραγωγή γνώσεων, συμβόλων, ιδεών, διασκέδασης, κοινωνικών σχέσεων κλπ, είναι άυλη παραγωγή.

Οσο για το νεοφιλελευθερισμό, σήμερα είναι πλέον μια νεκρή ιδεολογία, αφού η δογματική πίστη ότι η ιδιωτικοποίηση αποτελεί τη μαγική λύση διά πάσαν νόσον έχει συντριβεί από την ίδια την πραγματικότητα.

– Ωστόσο, δεν βλέπουμε πουθενά να αναδύεται μια εναλλακτική λύση με ηγεμονικούς όρους. Γίνεται πολλή συζήτηση για χαλιναγώγηση του χρηματιστικού κεφαλαίου, αλλά στην πράξη η ζωή συνεχίζεται λίγο πολύ όπως πριν.

– Εχετε δίκιο. Ο νεοφιλελευθερισμός είναι νεκρός, αλλά με τη μορφή του ζόμπι. Εξακολουθεί να κυκλοφορεί γύρω μας και να κάνει φρικτά πράγματα. Η αλήθεια είναι ότι μεταξύ των κυρίαρχων ελίτ, οι προβληματισμοί περιορίζονται μεταξύ αυτού του νεκρού δόγματος και μιας ορισμένης αναβίωσης του Κεϊνσιανισμού, ο οποίος, όμως, είναι επίσης νεκρός εδώ και πολύ, πολύ καιρό. Ωστόσο, οι ιδέες είναι σημαντικό πράγμα και η γενική αναγνώριση του τέλους του νεοφιλελευθερισμού ως ιδεολογίας ωθεί στην αναζήτηση καινούργιων, ριζοσπαστικών λύσεων.

«Αϋλη εργασία»

– Θα ήθελα να επανέλθουμε στην έννοια της «άυλης εργασίας». Στα έργα που γράψατε με τον Τόνι Νέγκρι επιμένετε στις θετικές πλευρές, τις οποίες υπερβάλλουν συχνά οι συστημικοί διανοούμενοι, όπως ο Τόμας Φρίντμαν, που εξυμνούν την υποτιθέμενη «Νέα Οικονομία της Γνώσης». Δεν νομίζετε ότι αυτή η κρίση που ξεπήδησε από τον κατ’ εξοχήν «άυλο» χρηματοπιστωτικό τομέα απεκάλυψε τις πολύ σκοτεινές όψεις του «νέου» καπιταλισμού;

– Εχετε δίκιο με μια έννοια, ότι δηλαδή αυτή η «νέα» οικονομία είναι βαθιά αντιφατική, αλλά δεν θα έλεγα ότι αυτό αναιρεί τη σύλληψή μας για την άυλη εργασία. Το θέμα που τίθεται είναι ακριβώς ο έλεγχος της άυλης, βιο-πολιτικής παραγωγής, αν πάρει δηλαδή κοινωνικό χαρακτήρα, ή αν πάρει τη μορφή του σφετερισμού από το χρηματιστικό κεφάλαιο. Γενικότερα, η αντιφατικότητα αυτή διατρέχει τον καπιταλισμό σε όλη την ιστορία του. Το κεφάλαιο εκμεταλλεύεται και καταπιέζει τον εργαζόμενο όχι γιατί είναι αδύναμος, αλλά ακριβώς γιατί είναι δυνατός, γιατί είναι αυτός που παράγει πλούτο και αυτή τη δύναμη πρέπει το κεφάλαιο να την ελέγξει, να τη σφετερισθεί. Αυτό ισχύει πολύ περισσότερο σήμερα, στην εποχή της άυλης εργασίας, όπου το κεφάλαιο δυσκολεύεται πάρα πολύ να ελέγξει το παραγωγικό και απελευθερωτικό δυναμικό του σύγχρονου εργαζόμενου- παραγωγού γνώσεων και ιδεών.

– Ωστόσο, αυτό το απελευθερωτικό δυναμικό δεν εκδηλώνεται άμεσα. Για παράδειγμα, οι κοινωνικές αντιδράσεις απέναντι στην κρίση και τα μέτρα λιτότητας, δεν βρίσκονται μέχρι στιγμής στο ύψος της πρόκλησης. Γιατί;

– Βλέπω την κοινωνική αντίσταση σαν κάτι πιο ευρύ από την άμεση απάντηση της απεργίας, της διαδήλωσης, της σύγκρουσης με την πολιτική μιας κυβέρνησης. Ολα αυτά είναι σημαντικά, ωστόσο είναι επίσης σημαντική η δημιουργία χώρων αυτόνομης έκφρασης και δράσης, όπως το πάρκο και το αυτόνομο στέκι που έχει δημιουργηθεί λίγο πιο πάνω, σ’ αυτή τη γειτονιά, από πρωτοβουλία κατοίκων των Εξαρχείων.

Επαναθεμελίωση

Ασφαλώς, η κρίση φέρνει επί τάπητος την ανάγκη μιας ριζοσπαστικής επαναθεμελίωσης των κοινωνικών κινημάτων κάθε είδους, συμπεριλαμβανομένων των εργατικών συνδικάτων. Από αυτή τη σκοπιά, για να επιστρέψω στην αρχική σας ιδέα, η Ελλάδα θα μπορούσε να μας εκπλήξει ευχάριστα και να εξελιχθεί, αντί για πειραματόζωο του νεοφιλελευθερισμού, σε ένα μεγάλο κοινωνικό εργαστήριο με τη θετική έννοια, ένα εργαστήριο ανάδειξης νέων μορφών οργάνωσης, δημιουργίας, έκφρασης και αγώνα των εργαζομένων και των νέων.

Οι φαντασιώσεις της κυβέρνησης Μπους

– Στο πρόσφατο παρελθόν, επενδύσατε πολλές ελπίδες στο κίνημα κατά της παγκοσμιοποίησης, το οποίο, ωστόσο, πέρασε σε δεύτερη μοίρα μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001. Βλέπετε ακόμη κάποιο μέλλον σ’ αυτό το κίνημα;

– Στην ιστορία των κινημάτων υπάρχουν περίοδοι άνθησης και περίοδοι ανασυγκρότησης. Η εικόνα που περιγράφετε είναι ασφαλώς αληθινή για τις ΗΠΑ, όπου το κίνημα κατά της παγκοσμιοποίησης δέχθηκε την ωμή καταστολή του κράτους σε μιαν ατμόσφαιρα φόβου την οποία καλλιέργησε η κυβέρνηση Μπους. Ωστόσο, αυτό που ζήσαμε τα τελευταία χρόνια, είναι η ολοκληρωτική κατάρρευση της φαντασίωσης της κυβέρνησης Μπους ότι η Αμερική θα μπορούσε μονομερώς να κυριαρχήσει στρατιωτικά και οικονομικά στον σύγχρονο κόσμο.

– Στην «Αυτοκρατορία» βλέπατε έναν κόσμο χωρίς πραγματικό κέντρο ισχύος, στο αποκεντρωμένο και δικτυακό στυλ του Ιντερνετ, κάτι που κατά τη γνώμη σας καθιστούσε τις παραδοσιακές προβληματικές του ιμπεριαλισμού και της εθνικής κυριαρχίας απαρχαιωμένες. Ωστόσο, η επιστροφή των γεωστρατηγικών και πολεμικών συγκρούσεων μετά την 11η Σεπτεμβρίου δεν αναιρεί αυτή σας τη σύλληψη;

– Οχι, δεν το πιστεύω. Η κυβέρνηση Μπους είχε όντως τέτοιες γεωστρατηγικές φαντασιώσεις κυριαρχίας και αυτό δημιούργησε εντυπώσεις σαν κι αυτές που περιγράψατε. Ωστόσο, δεν πιστεύω ότι το καθοριστικό στο διεθνές σύστημα της εποχής μας είναι ο ανταγωνισμός μεταξύ κυρίαρχων εθνικών κρατών. Υπάρχει αυτός ο παράγοντας, αλλά δεν είναι ο καθοριστικός. Ο καθοριστικός, κατά τη γνώμη μου, βρίσκεται ανάμεσα στον ανταγωνισμό, στην πολυεθνική Αυτοκρατορία του κεφαλαίου και στο Πλήθος των παραγωγών για τον έλεγχο των τεραστίων απελευθερωτικών δυνατοτήτων της ανθρωπότητας. Πάρτε το παράδειγμα των σχέσεων Αμερικής - Κίνας. Ασφαλώς, υπάρχει ο παράγοντας των γεωπολιτικών αντιθέσεων, αλλά αυτό που κυριαρχεί είναι η διαπλοκή, η συνεργασία σε πείσμα των τόσο διαφορετικών χαρακτηριστικών των δύο κρατών, στο πλαίσιο της υπερεθνικής Αυτοκρατορίας.

Το πείραμα της Λατινικής Αμερικής

– Πώς βλέπετε τους αριστερούς πειραματισμούς στη Λατινική Αμερική, π.χ. στη Βενεζουέλα με τον Τσάβες και στη Βολιβία με τον Μοράλες;

– Ενα πολύ σημαντικό στοιχείο, κατά τη γνώμη μου, είναι ότι όλες αυτές οι αριστερές ηγεσίες ήρθαν στην εξουσία πάνω στη ράχη ενός προϋπάρχοντος, ρωμαλέου κοινωνικού κινήματος, με καθοριστική συμμετοχή των φτωχών και των ιθαγενών, εναντίον της νεοφιλελεύθερης τάξης πραγμάτων και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Αυτό ισχύει φυσικά για τη Βολιβία, για τη Βραζιλία, την Ουρουγουάη, την Παραγουάη, το Εκουαδόρ, αλλά και για τη Βενεζουέλα, όπου πολύς κόσμος βλέπει μόνο τον παράγοντα Τσάβες, αλλά λησμονεί το «Καρακάσο», τις τεράστιες διαδηλώσεις των φτωχών στο Καράκας, που βάφτηκαν στο αίμα. Αναρωτιέμαι αν θα μπορούσαμε να φανταστούμε κάτι τέτοιο και στην Ελλάδα, δηλαδή τη διαρκή αλληλεπίδραση μεταξύ ενός μεγάλου κοινωνικού κινήματος και πολιτικών δυνάμεων, που θα φέρουν στην ημερήσια διάταξη την προοπτική μιας πραγματικής στροφής.

Σημείο καμπής

– Πώς είδατε τη νίκη του Ομπάμα και πώς βλέπετε τη διακυβέρνηση της Αμερικής από την κυβέρνησή του;

– Η νίκη του Ομπάμα ήταν αναμφισβήτητα ένα σημείο καμπής για την Αμερική. Υπήρχαν στοιχεία πραγματικού λαϊκού, κοινωνικού κινήματος στο ευρύ ρεύμα που τον έφερε στο Λευκό Οίκο. Δελεάζεται κανείς να μιλήσει ακόμη και για ορισμένα κοινά στοιχεία με τα κινήματα που έφεραν στην εξουσία προοδευτικές κυβερνήσεις στη Νότια Αμερική. Είναι ενδιαφέρον ότι, στην παρθενική του ομιλία κατά την πανηγυρική εγκατάστασή του στην προεδρία, ο Ομπάμα χρησιμοποίησε την ίδια φράση που είχε χρησιμοποιήσει προηγουμένως, στη δική του εγκατάσταση ο Εβο Μοράλες της Βολιβίας: είπε ότι ο πατέρας μου θα ήταν αδιανόητο, ως μη λευκός, να διεκδικήσει την προεδρία. Σε κάθε περίπτωση, στο ρεύμα του Ομπάμα συνέκλιναν το κίνημα των πολιτικών δικαιωμάτων των φυλετικών μειονοτήτων, το αντιπολεμικό κίνημα, το κίνημα κατά της παγκοσμιοποίησης, και όλα αυτά δημιούργησαν μια ισχυρή, ριζοσπαστική κοινωνική δυναμική.

Θέλω να ελπίζω ότι η δυναμική αυτή θα βρει τη συνέχειά της και θα επηρεάσει την κυβερνητική πολιτική του Ομπάμα. Βεβαίως, υπάρχει η αριστερή κριτική, που ώς ένα βαθμό είναι βάσιμη, ότι ο Ομπάμα δεν ακολουθεί ριζοσπαστική πολιτική, ότι προδίδει πολλές από τις υποσχέσεις του, ότι οι πόλεμοι στο Ιράκ και το Αφγανιστάν συνεχίζονται κ.λπ. Παρ’ όλα αυτά θεωρώ πως προχώρησε σε ορισμένες σημαντικές, προοδευτικές μεταρρυθμίσεις, όπως στο σύστημα υγείας.

Περί απελευθερωτικών δυνατοτήτων

– Η πλειονότητα των μαρξιστών και των μεταμαρξιστών παραμένει, από φιλοσοφική άποψη, πιστή στη γραμμή ανάπτυξης της διαλεκτικής του Χέγκελ. Εσείς και ο Νέγκρι μας προτείνετε, όπως έκανε και ο Λουί Αλτουσέρ πριν από δεκαετίες, να ακολουθήσουμε μιαν άλλη γραμμή, από τον Σπινόζα στον Μαρξ. Γιατί ο δύσκολος αυτός Ολλανδός φιλόσοφος του πρώιμου Διαφωτισμού είναι κατά τη γνώμη σας επίκαιρος;

– Δεν θα συνιστούσα στο ευρύ κοινό να διαβάσει Σπινόζα. Είναι πολύ δύσκολος και απαιτεί μεγάλη διανοητική επένδυση. Ωστόσο, θεωρώ ότι οι ιδέες του είναι πολύ χρήσιμες, κυρίως γιατί τονίζουν τη σημασία των εγγενών απελευθερωτικών δυνάμεων που θρέφονται στο εσωτερικό κάθε κοινωνικού σχηματισμού. Διαβάζοντας έτσι τον Μαρξ, το κυριότερο στοιχείο της διδασκαλίας του για μένα δεν είναι η ανάλυση της εκμετάλλευσης του βιομηχανικού προλεταριάτου, αλλά η ανάδειξη των εγγενών απελευθερωτικών δυνατοτήτων που κυοφορούνται αυθόρμητα, στους κόλπους της ίδιας της καπιταλιστικής κοινωνίας. Διαφορετικά, κάθε πολιτικό σχέδιο απελευθέρωσης θα ήταν καθαρός βολονταρισμός μιας ελίτ. Γι’ αυτό επιμένω ότι ζητούμενο δεν είναι μία κατά μέτωπον σύγκρουση με την πολιτική εξουσία, αλλά η δημιουργία αυτόνομων, απελευθερωμένων χώρων στο εσωτερικό αυτής της κοινωνίας. Κάτι τέτοιο έχει τεράστια παιδαγωγική σημασία, καθώς συνδέει τον αγώνα με τη συντροφικότητα, τη χαρά της ζωής, τη δημιουργία.

– Παρότι απορρίπτετε τον «υπαρκτό σοσιαλισμό», επιμένετε να χρησιμοποιείτε τον όρο «κομμουνισμός» με μια ελευθεριακή έννοια. Είναι μια σημαία στράτευσης για μια νέα κοινωνική τάξη πραγμάτων ή απλώς ένα καταναλωτικό προϊόν που απευθύνεται σε βαριεστημένους διανοούμενους, οι οποίοι αναζητούν κάτι, υποτίθεται, ακραίο, εικονοκλαστικό, χωρίς να τους κοστίζει και τίποτα;

– Κοιτάξτε, η αλήθεια είναι ότι το πολιτικό μας λεξιλόγιο έχει υποστεί μεγάλη φθορά. Οχι μόνον ο κομμουνισμός, αλλά και η δημοκρατία και η ελευθερία και άλλες έννοιες που ενέπνευσαν μεγάλα κινήματα, σήμερα έχουν φθαρεί ανεπανόρθωτα. Οσο έφθειρε τον κομμουνισμό ο «υπαρκτός σοσιαλισμός», τόσο έφθειρε την ελευθερία ο Μπους. Αυτός όμως δεν είναι λόγος να παραιτηθούμε από αυτές τις έννοιες, αντίθετα πρέπει να τις επανοικειοποιηθούμε και να τους δώσουμε το σωστό νόημα. Ο κομμουνισμός ως απόλυτος έλεγχος των πάντων από ένα υπερτροφικό κράτος είναι νεκρός, αλλά ο κομμουνισμός με την πραγματική του έννοια, ως κοινωνία της καθολικής χειραφέτησης και αλληλεγγύης είναι πολύ χρήσιμος. Βεβαίως, ούτε ο Νέγκρι ούτε εγώ επιμένουμε απόλυτα και μονοσήμαντα στον κομμουνισμό – λέμε ότι πρέπει να επανοικειοποιηθούμε επίσης άλλες δημιουργικές έννοιες, όπως η ελευθερία, η επιθυμία, ακόμη και η αγάπη, που έχουν μέσα τους μεγάλο απελευθερωτικό δυναμικό.